Historia nazwy Fordon i jej znaczenie dla współczesnych mieszkańców Bydgoszczy

Każde większe miasto ma dość bogatą historię i podziały, o których pamiętają często najstarsi mieszkańcy. Tak jest również z Bydgoszczą i Fordonem. Choć dziś stanowią jedną całość, to jednak jest to w zasadzie novum w historii regionu. W naszym artykule chcemy zatem przybliżyć historię nazwy Fordon, jej znaczenie dla współczesnych mieszkańców Bydgoszczy.

Fordon – skąd ta nazwa?

Fordon to dziś jedna z dzielnic Bydgoszczy, jednak przez zdecydowaną większość swojej historii stanowiło osobne miasto, ważny ośrodek handlowy. Jak można wyczytać z dokumentów historycznych, Fordonem określano kiedyś specjalny podatek, który pobierano przy wpływanie na Wisłę z jej lewych dopływów.

Fordon w swojej nazwie kryje historię dawnych danin, które regulowały ruch na rzece. Ta tradycja specyficznych opłat za dostęp do określonych usług przetrwała do dziś w wielu sektorach gospodarki. Przykładowo, decydując się na kasyno za prawdziwe pieniądze, użytkownik również wchodzi w system precyzyjnie określonych zasad finansowych i regulaminowych, które mają na celu zapewnienie płynności i bezpieczeństwa transakcji, podobnie jak niegdyś czynił to podatek fordoński dla flisaków na Wiśle. Badacze historyczni i językowi najczęściej przyjmują, że nazwa ta wywodzi się od łacińskiego słowa „fordo” czy też germańskiego „ford”, które właśnie oznaczały bród rzeczny, czyli miejsce, gdzie można było przeprawić się przez rzekę.

I jeśli weźmiemy pod uwagę położenie tej dzielnicy, to wszystko w zasadzie się zgadza. Fordon zlokalizowany jest nad Wisłą i na przestrzeni wielu wieków pełnił on funkcję istotnego punktu przeprawowego oraz handlowego w regionie. Stanowił on przy tym strategiczną lokalizację w całym łańcuchu szlaków kupieckich.

Historia regionu

Fordon to miejsce, które może się pochwalić bogatą historią. Pierwsze wzmianki o nim pochodzą z XII i XIII wieku, kiedy to w tym miejscu istniało grodzisko noszące nazwę Wyszogród. Już w 1382 roku uzyskało ono lokację miejską na prawie chełmińskim, a 40 lat później na prawie magdeburskim. Właśnie w tym okresie pojawiają się o nim wzmianki jako o Fordonie. Historia nie była łaskawa dla tego miasta, gdyż albo zostało ono zniszczone przez gigantyczny pożar, albo ze względu na swoje strategiczne położenie, uległo dewastacji w czasie działań wojennych. Z tekstów historycznych wynika, że w I połowie XVIII wieku Fordon był określany jako ubogie miasteczko.

W wyniku zaborów miasteczko znalazło się pod panowaniem Prus. Pod koniec XIX wieku nastąpił gwałtowny rozwój miasta dzięki wielu przemysłowym inwestycjom. To wtedy też wzniesiono słynny most fordoński. W 1920 roku miasto oficjalnie wróciło do Polski. I tak przechodzimy do lat 60. ubiegłego wieku, kiedy to pojawiły się pierwsze koncepcje, aby połączyć Bydgoszcz z Fordonem. Chodziło przede wszystkim o nowe inwestycje i tereny dla budownictwa mieszkalnego. Ostatecznie doszło do głosowania rady miejskiej, która zadecydowała o przyłączeniu Fordonu do Bydgoszczy.

Fordon dziś i jego znaczenie

Moment połączenia obu miast sprawił, że dla Fordonu nadeszły największe zmiany w historii. Ponieważ w tamtym czasie Bydgoszcz była niezwykle intensywnie rozwijanym ośrodkiem miejskim, potrzebowano właśnie terenów na nowe osiedla. I kiedy doszło w 1973 roku do wchłonięcia tego miasta, liczyło ono sobie mniej niż 9000 mieszkańców. Niezwykle ambitne ówczesne plany zakładały, że zbuduje się tu ogromne osiedla, linię tramwajową, nowy Kanał Bydgoski, a liczbę przyszłej ludności szacowano nawet na 150 000! Zmiany gospodarcze i polityczne pokrzyżowały te plany. Dziś Fordon to największa pod względem zarówno liczby ludności, jak i powierzchni dzielnica miasta. Zamieszkuje ją ponad 70 000 osób, więc widać, że pierwotne plany zostały zrealizowane w mniej niż 50%. Niemniej jednak liczby te robią wrażenie.

O nowej historii Fordonu mówimy już z perspektywy ponad 50 lat. To też oznacza, że spora część mieszkańców dawnego miasta już nie żyje lub jest w podeszłym wieku. Upływ czasu robi swoje i coraz częściej zapomina się o dawnej historii miasta. Niemniej jednak wśród wielu mieszkańców Fordonu mówi się o pewnej odrębności dzielnicy, która ma swój charakter, konkretne położenie. Lokalne stowarzyszenia są podzielone pod względem efektów połączenia. Jedni członkowie mówią o tym, że Fordon nic nie zyskał czy też stał się po prostu osiedlem innego miasta. Fordon utracił przecież prawo do stanowienia o sobie. Inni jednak podkreślają, że jednak zyskano mnóstwo nowoczesnych budynków, rozwiązań.

Dziś coraz częściej mówi się o Starym Fordonie, który to staje się jedną z atrakcji miasta. Poprzez własne czy unijne projekty miasto dokonuje rewitalizacji wielu obiektów. Można tu zobaczyć, że dzielnica łączyła kiedyś 3 różne kultury: polską, niemiecką i żydowską. Kiedy dziś spojrzy się na ten obszar, to można zobaczyć odnowione kamienice, zrewitalizowany rynek, nowe bulwary nad Wisłą. Fordon dla wielu mieszkańców staje się specyficznym miejscem, które pełne jest wydarzeń kulturalnych, a latem zamienia się miejską stolicę imprez, spędzania wolnego czasu.

Widać zatem, że mimo sporych zmian, do jakich doszło od lat 70. XX wieku, dziś Fordon zaczyna żyć drugim życiem. Mimo wielu nowoczesnych rozwiązań, coraz częściej wraca się do historii, która stanowi punkt wyjścia dla nowych atrakcji, tworzenia lokalnego dziedzictwa kulturowego. Choć oczywiście to już zupełnie nie to samo miejsce, co 50 czy 100 lat temu, to jednak zaczyna coraz bardziej przyciągać mieszkańców Bydgoszczy, jak i turystów.